| Orgel en Muziek groot orgel klein orgel kabinet orgel Sweelinck Matteo Imbruno Camerata Oude Kerk |
|
In de Oude Kerk bevinden zich drie wereldberoemde orgels, waarvan de grootste nog in originele staat is. De Oude Kerk heeft een lange en eerbiedwaardige orgeltraditie. Al in de 15e eeuw hing tegen de westwand van de kerk (torenmuur) een orgel. In 1539 kwam er een nieuw instrument. Op dat orgel speelde de beroemde organist en componist Jan Pieterszoon Sweelinck, tussen 1577 en 1621. Het zou, met enkele aanpassingen en verbouwingen, blijven bestaan tot 1724. In dat jaar gaven de kerkmeesters van De Oude Kerk opdracht aan de Hamburgse orgelbouwer Christian Vater voor een nieuw orgel op dezelfde plaats. Grote of Vater-Müller orgel. Dit orgel werd gebouwd tussen 1724 en 1726 door Christian Vater. Deze orgelbouwer, die zelf ook organist was, had gedurende de jaren 1697-1702 als knecht gewerkt in de werkplaats van de beroemde orgelbouwer Arp Schnitger in Hamburg. Aldus werd het 45 registers tellende Hoofdorgel van De Oude Kerk vervaardigd in de Noord-Duitse barokstijl. Dit Vater orgel verving het drie-klaviers instrument, dat in 1539 was gebouwd door Hans van Coelen en Hendrik Niehoff en waaraan Jan Pieterszoon Sweelinck van 1577 tot 1621 organist was. Kort na de voltooiing van het Vater orgel begon de Kerktoren tekenen van verzakking te vertonen. Wegens instortingsgevaar moest het gehele orgel worden gedemonteerd. Nadat de toren was hersteld ontving Johann Caspar Müller de opdracht het orgel te herplaatsen. Van deze gelegenheid werd gebruik gemaakt om het orgel een krachtiger en vokalere aanpak naar Hollandse trant te geven. Het werd gewijzigd en vergroot, o.a. door de toevoeging van 9 nieuwe registers en de daarmee gepaard gaande vernieuwing van windladen en traktuur, door verhoging van de winddruk, opschuiving van pijpwerk, waardoor het mensuurbeeld werd verwijd en door vermeerdering van vulstemmen en dubbelkoren. In de jaren 1869 tot 1879 werd het orgel opnieuw gewijzigd en omgeïntoneerd naar de smaak van de tijd door C.F.G. Witte. Op dit moment staat dit orgel aan de vooravond van een grondige restauratie. Dispositie Klik hier om naar het orgel te luisteren Transept of Koororgel In 1658 bouwde Hans Wolf Schonat, vooral bekend door zijn grote orgel in De Nieuwe Kerk, een klein koororgel in De Oude Kerk ter vervanging van het instrument uit 1545 van Hendrik Niehoff. In 1823 werd het binnenwerk verwijderd en een deel van het pijpwerk van Schonat werd gebruikt voor de bouw van een orgel in de Zuiderkerk. Na de buiten gebruikstelling van deze kerk werd dit orgel, beroofd van kas en mechaniek, overgebracht naar de Gereformeerde Oosterkerk in Aalten. Vandaar gingen de restanten van het oude pijpwerk in 1977 naar de Willebrordkerk te Oestgeest, waar ze werden opgenomen in het nieuwe Metzler orgel. In de lege orgelkast uit 1658 van Schonat vervaardigden de orgelmakers Ahrend & Brunzema in de jaren 1964-1965 een nieuw instrument, waarbij de dispositie van het oorspronkelijke orgel als uitgangspunt werd gekozen (met toevoeging van een Gemshoorn 2 vt.). In 2001 werd het Transeptorgel herstemd naar de middentoonstemming. Dispositie Kabinetorgel Dit orgel werd gebouwd in 1767 door de Amsterdamse orgelmaker Deetlef Onderhorst, vermoedelijk voor een particuliere opdrachtgever. Vanaf 1948 heeft het in het gemeentelijke Oudenliedenhuis aan de Roeterstraat te Amsterdam gestaan. Daarbij waren de buik en kuif van het orgel verwijderd. Twee jaren ervoor was het orgel gerepareerd door orgelbouwer A. Blik, die tevens een electrische windvoorziening plaatste. Toen in 1953 het plafond van de kerkzaal van het Oudenliedenhuis werd verlaagd, werd het front van het orgel aan de bovenzijde ingekort. Ook werd het orgel wit geschilderd. In 1977 is het orgel geheel gerestaureerd door Adema's Kerkorgelbouw uit Landsmeer, waarbij drs. J. J. van der Harst als adviseur optrad. Daarbij werd onder meer het kabinet hersteld en gecompleteerd en de witte verflaag verwijderd. Na de laatste restauratie in 2001 staat het kabinetorgel in het Hoge Koor van De Oude Kerk en werd het eigendomsrecht door de Gemeente Amsterdam aan Stichting De Oude Kerk te Amsterdam overgedragen. Dispositie Jan Pieterszoon Sweelinck De beroemdste organist van De Oude Kerk was Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621). Hij volgde op 15-jarige leeftijd zijn vader op en bleef 44 jaar verbonden aan De Oude Kerk. Na zijn dood volgde zijn zoon hem weer op, zodat ruim 90 jaren een lid van de familie Sweelinck organist is geweest van De Oude Kerk. Na de Reformatie, respectievelijk Alteratie in 1578, was de organist geen kerkelijke functionaris meer, maar een burgerlijke. Het orgel had geen plaats in de Protestantse Eredienst van die dagen. De orgels waren dan ook eigendom van de stad. Hoewel het niet direct tot zijn taak behoorde, speelde Sweelinck ook op de banketten van de Burgemeesters en de Magistraten met belangrijke gasten. Hij stond bekend als een groot improvisator. Sweelinck geldt als één van de belangrijke grondleggers van de Duitse orgelschool Zijn faam als organist zorgde ervoor dat vanaf 1606 tot na het einde van zijn leven Poolse, Scandinavische, Nederlandse, maar vooral Duitse leerlingen naar Amsterdam reisden om bij hem in de leer te gaan. Mede dankzij deze leerlingen is zijn faam als componist gegroeid. Zij hebben de afschriften van zijn klavierwerken over heel Europa verspreid. Zelf publiceerde hij tijdens zijn leven alleen vocale werken. Sweelinck is nooit verder gereisd dan Antwerpen om een clavecimbel voor de stad te kopen. Toch is zijn oeuvre door diverse nationale stijlen beïnvloed. Het werk van Sweelinck getuigt van grote kennis van de Italiaanse toccatastijl en contrapuntiek en vertoont een nauwe verwantschap met de Engelse virginalistenstijl. Kennelijk kon hij in het Amsterdam van de 16e en 17e eeuw ruimschoots beschikken over werk van zijn tijdgenoten. De synthese tussen diverse nationale stijlen maakt zijn werk uniek. Ter ere van deze wereldberoemde organist is door Matteo Imbruno, de huidige organist van De Oude Kerk, het tweejaarlijkse Jan Pieterszoon Sweelinck Festival & Concours opgezet. Organist Matteo Imbruno Matteo Imbruno werd geboren in Pietramontecorvino, een stadje in de hiel van Italië. Zijn eerste kennismaking met de klassieke muziek had plaats op negentiende leeftijd: hij rondde het Atheneum af en ging naar Bologna om bij Liuwe Tamminga orgel te studeren. Sinds 1989 woont Matteo Imbruno in Nederland, waar hij in 1997 het diploma Uitvoerend Musicus behaalde als leerling van Bernard Winsemius en Jan Welmers. Daarna studeerde hij aan de Musikhochschule te Lübeck bij Martin Haselböck. Matteo Imbruno is sinds 1998 organist van De Oude Kerk te Amsterdam. Als concerterend organist is hij actief zowel in Europa, Japan, Zuid-Amerika en de Verenigde Staten. Inmiddels heeft hij 6 cd's op zijn naam staan, waarvan de meeste verkrijgbaar zijn bij De Oude Kerk. Tevens maakte hij meerdere opnames voor BBC Radio London. Hij is tevens actief als docent en geeft regelmatig masterclasses. Meer informatie vindt u op zijn eigen website: www.antenna.nl/matteo.imbruno Camerata Oude Kerk Camerata Oude Kerk is het eigen ensemble van Stichting De Oude Kerk te Amsterdam. Het is opgericht om bijzondere muziek uit de Barok uit te voeren in De Oude Kerk. In het hart van het repertoire staan de vocale werken van Jan Pieterszoon Sweelinck. Sweelinck is een van de grote meesters uit de tijd rond 1600, op de grens van de Renaissance en Barok. In zijn muziek bestaat een bijzondere relatie tussen woord en toon: de melodische lijn is nauwkeurig gemodelleerd naar de tekst. Zo is muziek ontstaan die zowel 'sprekend zingen' als 'zingend spreken' is. In dit opzicht is Sweelinck verwant aan componisten als Lassus, Marenzio, Schütz en Schein. De Oude Kerk is met zijn wonderlijk mooie akoestiek - onveranderd sinds de 17e eeuw - de plaats bij uitstek om deze muziek ten gehoren te brengen. Camerate Oude Kerk bestaat uit semi-professionel zangers, die zich vertrouwd hebben gemaakt met de oude muziek. De bezetting kan variëren en worden uitgebreid met instrumentalisten naar gelang het uit te voeren werk. De leiding is in handen van dirigent/organist Henk Verhoef. Het eerste concert van Camerata Oude kerk werd gegeven in april 2003. Op het programma stond de Johannes-Pasie van Alessandro Scarlatti. Sindsdien was het ensemble onder andere te horen tijdens de Kerstconcerten van 2004 en 2006, en bij het Jan Pieterszoon Sweelinck Festival in 2005 en 2007. Informatie en boekingen via: guidoveuger@xs4all.nl eigen pagina |