Bouwgeschiedenis

De Oude Kerk kent bijna net zoveel bouwfasen als zij kapellen heeft. Het begon vermoedelijk met een houten kapelletje op een terp die ook als begraafplaats dienst deed. Rond 1560 groeide de kerk uit tot het indrukwekkende gebouw zoals wij dat nu kennen.

Stenen hallenkerk (plattegrond 1)

Uit opgravingen is de oudste stenen kerk bekend. Deze kerk had de vorm van een basiliek, een hallenkerk van 41 meter lang en 18 meter breed. Deze breedte bestond vermoedelijk uit een middenschip van zo’n 8 meter geflankeerd door twee zijbeuken van elk 4 meter. Toen Amsterdam stadsrechten kreeg, groeide het stadje sterk en al binnen dertig jaar was deze kerk aan uitbreiding toe. In deze fase wordt ook de toren voltooid.

Uitbreiding van het koor (plattegrond 2)

Rond 1370 werd de kerk voorzien van een groter koor. Aan het einde van de 14de eeuw telde Amsterdam bijna 3.000 inwoners en bleef tot 1410 de enige kerk in Amsterdam.

Hallenschip met eenbeukig koor (plattegrond 3)

Aan de andere zijde van de Amstel begon rond 1385 de bouw van De Nieuwe Kerk, die plaats moest bieden aan het groeiende aantal Amsterdammers. De Oude Kerk wilde niet achterblijven en begon met een ambitieus uitbreidingsplan voor een driebeukige hallenkerk, overdekt met houten tongewelven en met in het verlengde van de middenbeuk een langgerekt koor. Het bouwplan werd in verschillende fasen voltooid.

Hallenkoor met kooromgang  (plattegrond 4)

Nog geen halve eeuw later was de kerk alweer aan uitbreiding toe. De oplossing lag voor de hand: de zijbeuken kregen een verlenging, die als een mantel om het koor werd gelegd: de kooromgang. Om de kerk een kruisvorm te geven werden er dwarsschepen gebouwd. Deze bouwfase had te kampen met stagnatie, niet alleen vanwege de rampzalige branden van 1421 en 1452, maar ook omdat de bouw van kapellen, waaronder de Sebastiaanskapel, afhankelijk was van financiering door de betrokken gilden en schenkers. De in aanbouw zijnde Nieuwe Kerk was daarbij een 'concurrent' in de strijd om financiële steun.

Zijkapellen (plattegrond 5)

De Oude Kerk was zo gegroeid, dat uitbreidingen niet meer mogelijk was in verband met de bestaande bebouwing rondom de kerk. Het einde van de bouwgeschiedenis kwam in zicht. In het begin van de 16e eeuw werden nog zijkapellen aan de noord- en zuidkant toegevoegd.

Voltooiing van de bouw (plattegrond 6)

Als laatste fase werden middenschip, kruising en koor met lichtbeuken verhoogd, waarna de plattegrond zo werd als wij hem nu kennen. Aan de buitenzijden van de kerk werden nog verschillende kapellen toegevoegd, waarmee de grenzen aan de groei waren bereikt: zo'n 70m bij 60m bij 20m.