De geschiedenis
van de Oude Kerk gaat terug tot ca. 1250, toen Amsterdam
een kleine nederzetting bij de dam in de Amstel was.
Oorspronkelijk was het een
katholieke kerk, gewijd aan Sint-Nicolaas. Toen na 1400 bij de Dam een
tweede kerk werd gebouwd, kreeg de eerste de naam Oude Kerk. Na de
Reformatie of Alteratie in 1578 werd de kerk door de Hervormden
gebruikt.
In de Beeldenstorm (1566) die aan de Alteratie voorafging, zijn
veel tekenen van het katholicisme vernield.
In
honderden kerken, kapellen, abdijen en kloosters werden altaren, beelden
en retabels, doopvonten, koorgestoelten, predikstoelen en orgels
vernield, kelken en cibories vertrapt en schilderijen, kerkelijke
gewaden en boeken verscheurd. Ook de Oude Kerk ontliep dit
"zuiveringsproces" niet. Alleen de beelden waar men niet bij kon, bleven
behouden. Meer informatie
Nadat in de 19e eeuw de katholieke godsdienst weer werd toegestaan, is de huidige
St. Nicolaaskerk aan de Prins Hendrikkade gebouwd.
De
Oude Kerk deed ook dienst voor meer wereldse zaken, zoals
het boeten van netten en de reparatie van zeilen. Het was een ontmoetingsplaats voor
inwoners en handelaren, waar men van gedachten kon wisselen of
rondwandelen tijdens een orgelbespeling. Talloze bewoners van de
stad zijn er begraven, waarvan nog steeds de honderden grafzerken
getuigen. In de kapel bij het noordelijke portaal bevindt zich het graf
van Saskia van Uylenburgh, de eerste echtgenote van Rembrandt. Door deze
verscheidenheid aan sociale, economische en culturele functies kreeg de kerk de bijnaam " de Huiskamer van Amsterdam ".
Het afgebeelde schilderij is
Manke Jo van Emanuel de Witte (
Kunsthalle Hamburg)
De huidige gedaante van de kerk
en de toren is in
vele fasen tussen 1300 en 1578 tot stand gekomen. Zowel buiten als
binnen zijn de vele perioden van de
bouwgeschiedenis af te lezen, die tot
een harmonieus geheel hebben geleid.
De tekst op het
koorhek uit 1681 herinnert aan de Alteratie van 1578:
‘t misbruyk in Godes kerCk allengskens ingebracht, Is hier weer
afgedaEn in ‘t IaEr zeventiCH acht (XVº). In het koor staan nog
koorbanken uit de katholieke tijd, voorzien
van
voorstellingen die spreekwoorden en gezegden uitbeelden.
De gewelfschilderingen en de houten beelden aan de kap werden in de
tweede helft van de 15de en het begin van de 16de eeuw aangebracht.
Drie gebrandschilderde glazen in de Maria Kapel
dateren uit 1555. De twee grote glazen zijn gemaakt door Digman Meynaert
naar ontwerp van Lambert van Noort,, het kleineren glas met het Sterfbed
van Maria door Dirck Crabeth.
In de kooromgang herinnert een glas van Jan van Bronckhorst aan de Vrede
van Munster in 1648. De wapens van de burgemeesters van de stad tussen
1578 en 1800 kregen een plaats in de beide glazen
ter weerszijden van de kooromgang.
Verdere bezienswaardigheden zijn het grote Vater-Müller orgel uit 1724 en
diverse praalgraven van Nederlandse zeehelden.
In 1955, toen de Oude Kerk in zeer
slechte staat verkeerde, nam de Stichting de Oude Kerk te Amsterdam het eigendom over van de
Nederlands Hervormde Gemeente. Daarna is een zeer omvangrijke
restauratie uitgevoerd, die in 1979 werd voltooid. Tijdens de
consoliderende renovatie van 1994-1998 zijn de gebrandschilderde glazen
aan de buitenzijde van e
en
beschermende laag voorzien.
De Oude Kerk heeft
inmiddels het predikaat Europees
Monument gekregen en staat daarmee op gelijke voet met de belangrijkste monumenten die Europa rijk
is.
Het
afgebeelde schilderij is van
J.
van de Heijden uit ± 1680 (Mauritshuis, Den
Haag).
